CAW
A jednak zwycięskie...
Wtorek, 23 października 2018 r.
Change version

Każda rocznica skłania do refleksji, podsumowań i ocen. Nie inaczej jest z obchodzoną w bieżącym roku 90. rocznicą III powstania śląskiego. Obchodom towarzyszy polemika między zwolennikami tezy, że był to właściwie samodzielny zryw Ślązaków, a np. historykami niemieckimi, którzy powstania określają mianem "powstań śląskich", czy wreszcie rzekomym brakiem poparcia ze strony Warszawy.

W Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie przechowywane są liczne materiały świadczące o zaangażowaniu społeczeństwa polskiego, a przede wszystkim struktur wojskowych, w przygotowanie i przeprowadzenie powstań, także III powstania śląskiego.

"Na początku trzeciej dekady kwietnia 1921r. polska organizacja bojowa, jaką było Dowództwo Obrony Plebiscytu, miała gotowy plan operacyjny powstania. Główną rolę w przygotowaniach odegrało Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział II Sztabu Generalnego. Po dwóch, właściwie spontanicznych powstaniach oraz przegranym przez Polskę plebiscycie (20 marca 1921 r.), przystąpiono do działań mających na celu wymuszenie na Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej korzystniejszej polsko-niemieckiej granicy na Śląsku. Oczywiście działania te nie mogły liczyć na powodzenie bez wsparcia dużej części mieszkańców (w plebiscycie za Polską opowiedziało się ok. 40% biorących w nim udział).

Przygotowania do ewentualnego wystąpienia antyniemieckiego na Górnym Śląsku nabrały tempa po przerwaniu sowieckich działań zbrojnych w połowie października 1920 r.

 

1920.12.31.Rozkaz ministra spraw wojskowych gen.K.Sosnkowskiego

 

W ściśle tajnym rozkazie z 31 grudnia 1920 r. ówczesny Minister Spraw Wojskowych gen. por. Kazimierz Sosnkowski zrównał członków tajnych organizacji powstańczych na Górnym Śląsku z żołnierzami regularnych oddziałów Wojska Polskiego, zaś czas ich służby rozkazał liczyć podwójnie. Powstańcy otrzymali takie same uprawnienia żołnierskie dotyczące awansów, odznaczeń, a także "dobrodziejstw" wynikających z ustaw sejmowych (np. reforma rolna). O pracach na rzecz struktur powstańczych informowane było m.in. Prezydium Rady Ministrów i liczne instytucje państwowe. Dowództwo Obrony Plebiscytu szczególnie współpracowało z dowództwami sąsiadujących ze Śląskiem polskich okręgów wojskowych: poznańskim i krakowskim. Stworzono świetnie zorganizowaną siatkę konspiracyjną, kierowaną przez oficerów polskiego wywiadu wojskowego, jak na przykład grupy dywersyjne kpt. Tadeusza Puszczyńskiego ps. "Wawelberg" .

Wbrew oficjalnemu stanowisku rządu polskiego, który nie mógł pozwolić sobie na zarzut złamania układu pokojowego i sprowokować tym samym wejście wojsk niemieckich na Górny Śląsk, powstańcom przekazywano konspiracyjnie broń, amunicję, pieniądze.

W kwietniu 1921 r. Organizacja liczyła około 40 000 zaprzysiężonych żołnierzy, uzbrojonych w około 30 000 karabinów ręcznych i maszynowych. Z chwilą wybuchu powstania, 3 maja 1921 r., Dowództwo Obrony Plebiscytu przekształcono w dowodzoną przez ppłk. Macieja Mielżyńskiego Naczelną Komendę Wojsk Powstańczych.

Na Śląsk napływali liczni ochotnicy z głębi kraju. Lwów, Kraków i inne miasta nie kryły swojej solidarności z powstańcami śląskimi.

Z pomocą ruszyli, wbrew zakazom swoich władz, m.in. kilkunastoletni kadeci lwowscy, a wśród nich niespełna 17-letni Karol Chodkiewicz, potomek słynnego hetmana Karola Chodkiewicza. Młody Karol walczył jako zwiadowca w pułku pszczyńskim dowodzonym przez Franciszka Rataja. Poległ 21 maja 1921 r. ugodzony kulą w czasie obrony wzgórza pod Oleszką. Cztery dni później został pochowany na cmentarzu parafialnym w Jesionej, aby ostatecznie spocząć w grobie rodzinnym na cmentarzu Rakowickim w Krakowie. 17-letni Karol Chodkiewicz został pośmiertnie uhonorowany Orderem Virtuti Militari 5 klasy i Śląską Wstęgą Waleczności i Zasługi.

 

Chodkiewicz Karol [foto portretu  olejnego-Lwów]  Wniosek na odznaczenie orderem Virtuti Militari  Opis czynu kadeta Karola Chodkiewicza [wniosek na order Virtuti Militari]

 

Takich bohaterów w powstaniach śląskich było wielu. W końcu czerwca 1921 r. starcia zbrojne zamarły i określono linię demarkacyjną. Ostatecznie 5 lipca 1921 r. ewakuowano z obszaru plebiscytowego ostatnie niemieckie i polskie oddziały.

Trzecie powstanie śląskie walnie przyczyniło się do podjęcia przez Ligę Narodów 20 października 1921 r. decyzji o przyznaniu Polsce co prawda jednej trzeciej części Górnego Śląska, ale najbogatszej i najludniejszej. Był to bogaty, silny obszar przemysłowy, liczący się na kontynencie europejskim.

A zatem było jednak zwycięskie…

 

maj, 2011 r.