CAW
Karol Wojtyła - ojciec Świętego
Poniedziałek, 25 czerwca 2018 r.
Change version

Porucznik Karol Wojtyła – ojciec Jana Pawła II w świetle wojskowych źródeł archiwalnych

 

Akta personalne zajmują poczesne miejsce w zasobach archiwów wojskowych. Na podstawie zgromadzonych dokumentów można prześledzić przebieg służby, a także ważne wydarzenia w życiu ludzi w mundurach. W archiwach przechowywane są akta ludzi, którzy odegrali wielką rolę w historii, znani są z podręczników historii, licznych publikacji i filmów, ale także tych z „drugiego szeregu”, którzy bez rozgłosu, sumiennie wykonywali swoje obowiązki, codziennie służyli wojsku i państwu. Takim też był por. Karol Wojtyła, który w wojsku austriackim i polskim przesłużył blisko 27 lat. Wyniesienie jego syna Karola na tron papieski, na którym jako Jan Paweł II zapisał się na trwałe w historii, zwróciło uwagę na tego skromnego, rzetelnego oficera i urzędnika wojskowego. Jego życie i służba zostały na trwałe zapisane w aktach wojskowych przechowywanych w Austrii i Polsce.


Karol Wojtyła, syn Macieja i Anny z Przeczków, urodził się 18 lipca 1879 roku w Lipniku pod Bielskiem-Białą1. W 1885 roku rozpoczął naukę w szkole powszechnej, następnie w latach 1890-1893 uczęszczał do gimnazjum w Bielsku. Tu poznał także język niemiecki, którego znajomość okazała się bardzo przydatna w służbie wojskowej. Ze względu na trudną sytuację materialną rodziny nie mógł kontynuować nauki i podjął pracę w zakładzie krawieckim ojca.


W 1900 roku Karol Wojtyła ukończył 21 lat i osiągnął wiek poborowy. Ponieważ nie studiował, 5 października 1900 roku został wcielony do ck armii austriackiej, otrzymując „stały numer w ewidencji wojskowej - 158”2. Wojtyła rozpoczął służbę wojskową w 5 kompanii 56 pułku piechoty w Krakowie. Służba czynna w armii austriackiej trwała trzy lata w pułku oraz siedem lat w rezerwie oraz 10 lat w rezerwie zapasowej wojsk liniowych3.  W przypadku Karola Wojtyły były to dwa lata służby w 56 pułku Landwehry4


Pułk, w którym służył Karol Wojtyła, zwany wadowickim, dziedziczył tradycje sięgające 1684 roku i nosił imię feldmarszałka Leopolda Josepha von Daun5. W XIX stuleciu brał udział w licznych walkach toczonych przez armię austriacką. Ponad 80% żołnierzy pułku stanowili Polacy6. Być może właśnie ze względu na dominującą liczbę Polaków, żołnierzy pułku nazywano „Jackami”7. Językiem służbowym w pułku był język niemiecki, co jednak nie stanowiło większego problemu dla Karola Wojtyły. Znajomość tego języka w mowie i piśmie odnotowano w jego aktach personalnych8.

Dowództwo oraz pododdziały 56 pp stacjonowały w Krakowie, jedynie III batalion zakwaterowany był w Wadowicach. Koszary pułku w Krakowie, zwane Franz-Josefskaserne, znajdowały się przy ul. Rajskiej.


26 maja 1901roku Karol Wojtyła pierwszy raz awansował w wojsku - na stopień starszego szeregowego. Kilka miesięcy później, 15 września, został kapralem i podoficerem w 5 kompanii9. Już 23 września 1903 roku został oddelegowany,„jako podoficer nadzorujący” do szkoły kadetów piechoty we Lwowie, gdzie służył do października tego roku. Po powrocie do Krakowa jego służba w 1 kompanii macierzystego pułku trwała do lutego 1904 roku. Następnie do końca grudnia służył w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach. 


Po powrocie do Krakowa Karol Wojtyła kontynuował służbę w adiutanturze 56 pp. Pułk był mocno osadzony w społeczności krakowskiej - stacjonował tu bez przerwy od 1881 roku10. Szczególną rangę i oprawę nadano uroczystościom 200-lecia pułku. Nawiązywano do czasów króla Jana III Sobieskiego i polsko-habsburgskiego sojuszu w walce z imperium tureckim11. Orkiestra pułkowa dawała liczne koncerty dla mieszkańców miasta. Wojsko stacjonujące w garnizonie starało się organizować życie kulturalne i towarzyskie. W Krakowie miał też Karol Wojtyła poznać swoją przyszłą żonę Emilię Kaczorowską12.

 


Znajomość przerodziła się w trwałe uczucie i 10 lutego 1906 roku Karol Wojtyła zawarł z Emilią Kaczorowską związek małżeński. Uroczyste zaślubiny odbył się w ówczesnym krakowskim kościele garnizonowym Świętych Apostołów Piotra i Pawła. W tym samym roku urodził się ich syn Edmund. Wstąpienie w związek małżeński spowodowało, że Karol Wojtyła 1 stycznia 1908 roku został „przeniesiony do kategorii żonatych podoficerów I. klasy”13. W końcu tego roku, 2 grudnia, Karol Wojtyła otrzymał swoje pierwsze odznaczenie za służbę państwową: Wojskowy Krzyż Jubileuszowy14. W jego aktach personalnych z tego okresu odnotowano także liczne nagrody i premie pieniężne za wzorową służbę15.


1 stycznia 1912 roku Karol Wojtyła został wyróżniony Odznaką za Służbę 2. klasy za 12 lat nienagannej służby16. Było to odznaczenie cesarskie, nadawane z okazji 60-lecia wstąpienia na tron Franciszka Józefa I.


Służba Wojtyły w adiutanturze pułkowej 56 pp w Krakowie trwała do końca czerwca 1913 roku17. W międzyczasie (od 1 marca do 31 maja 1913 roku) ponownie odbył praktykę jako sierżant aspirant na wojskowego urzędnika ewidencyjnego w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach18. Na początku września 1913 roku Karol Wojtyła został zakwalifikowany w stopniu sierżanta19. Odznaczenie Krzyżem Pamiątkowym 1912/13 (1 września 1913 roku)20 zamyka kilkuletni okres służby w Krakowie.


Wojtyła kontynuował służbę w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach21. Tu także sprowadziła się na stałe jego rodzina. Zamieszkiwali w pobliżu koszar przy ul. Lwowskiej 25722.


Wybuch wojny (w lipcu 1914 roku), która stała się wojną światową, zastał Karola Wojtyłę w Wadowicach. Wkrótce poszerzeniu uległ zakres jego dotychczasowych obowiązków. Po 20 września 1914 roku pracował także jako rachunkowy przy Etapowej Komendzie Stacyjnej w Wadowicach23.

  


W wyniku ofensywy w Galicji, 3 września 1914 roku Rosjanie wkroczyli do Lwowa. Kontynuując ofensywę Rosjanie przesunęli front około 130 km na zachód od Lwowa, docierając do przełęczy karpackich, zagrażając Krakowowi. W zaistniałej sytuacji ewakuowano szereg instytucji i ich personel, w tym także sierżanta Karola Wojtyłę. Wraz z Powiatową Komendą Uzupełnień Wadowice Wojtyła trafił do stacji kolejowej Drahotuše w Hranicach na Morawach (od 19 listopada 1914 do 20 sierpnia 1915 roku)24. Po zmianie sytuacji na froncie i powrocie do Wadowic, Karol Wojtyła, z dniem 1 września 1915 roku, został urzędnikiem, „w tym konkretnym przypadku jako sierżant na dodatkowym etacie" w Powiatowej Komendzie Uzupełnień25.


7 lipca 1916 roku sierżant Karol Wojtyła został odznaczony Żelaznym Krzyżem Zasługi z Koroną, nadawanym za wyjątkowe zasługi w czasie wojny26.


Do 31 października 1918 roku, a więc do końca służby w armii austriackiej, Karol Wojtyła pozostał wojskowym asystentem ewidencyjnym (urzędnikiem wojskowym XI rangi) w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach. W armii austriackiej służył 18 lat i 27 dni27.


Na przełomie października i listopada 1918 roku doszło do załamania politycznego i militarnego Austro-Węgier. Państwo i armia uległy rozkładowi. Żołnierze polskiego pochodzenia zaczęli wracać do kraju, aby kontynuować służbę w odradzającym się wojsku narodowym28. W końcu października 1918 roku powstała Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i Śląska Cieszyńskiego, której zadaniem było zlikwidowanie więzi państwowych Galicji z monarchią Habsburgów. Komisja, jako tymczasowa władza polska do czasu odrodzenia niepodległego państwa polskiego, zajmowała się m.in. sprawami bezpieczeństwa i porządku. Dawny 56 pułk piechoty, w którym służył Karol Wojtyła, został przeformowany w Pułk Ziemi Wadowickiej29Karol Wojtyła zgłosił się do nowych władz wojskowych.


1 listopada 1918 roku Karol Wojtyła został zakwalifikowany jako urzędnik wojskowy XI rangi i likwidator dotychczasowej Powiatowej Komendy Uzupełnień w Wadowicach30.  5 listopada 1918 roku ukazało sie rozporządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP z w sprawie byłych oficerów i urzędników armii austro-węgierskiej, określające zasady przyjmowania do tworzonego wojska polskiego31.


Po podporządkowaniu polskim władzom wojskowym Powiatowej Komendy Uzupełnień, 2 lutego 1919 roku Karol Wojtyła został mianowany naczelnikiem kancelarii w PKU w Wadowicach32.

Dekretem z 21 czerwca 1919 roku Wojtyła został formalnie przyjęty do wojska polskiego jako urzędnik wojskowy X rangi z powołaniem do służby czynnej „na czas wojny aż do demobilizacji”33. Wzorowa służba i zaangażowanie Karola Wojtyły zostały dostrzeżone przez przełożonych i odnotowane w pochwalnym rozkazie34. W czerwcu 1919 roku jego dowódca ppłk Mikucki, oceniając kwalifikacje zawodowe i charakter swojego podwładnego tak napisał: „Spokojny i rozważny, dobrze rozwinięty umysłowo, w sprawach swojego fachu doskonale uświadomiony, doskonały kierownik kancelarji. Gorliwość w służbie: bardzo pracowity i punktualny. Zachowanie służbowe i poza służbą: zachowanie się w służbie i poza służbą bez zarzutu”35. Przełożeni wykorzystywali rozległą wiedzę fachowa Wojtyły, zlecając mu m.in. wygłaszanie wykładów na temat nowych uregulowań prawnych w wojsku. Tak też, 10 kwietnia 1920 roku Karol Wojtyła, na zebraniu wszystkich oficerów, urzędników, podoficerów i żołnierzy, wygłosił, jak odnotowano, „pouczający wykład” o nowych „Przepisach dyscyplinarnych dla W.P. i postanowieniach o zażaleniach”36. Pod merytorycznym nadzorem Karola Wojtyły dokonano w PKU przeglądu wszystkich dokumentów, regulaminów i podręczników z czasów austriackich37.


18 maja 1920 roku urodził się drugi syn Karola i Emilii, Karol Józef38. Dla rodziny Wojtyłów, ale i dla wielu Polaków, był to szczególny dzień.


Tego dnia w Warszawie miało miejsce triumfalne powitanie Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego powracającego po zajęciu Kijowa.


Poczynając od jesieni 1920 roku Karol Wojtyła często pełnił służbę oficera dyżurnego PKU Wadowice39.  


W lutym 1921 roku, zgodnie z rozkazem Dowództwa Okręgu Generalnego Nr V, przeprowadzono reorganizację powiatowych komend uzupełnień, m.in. w Wadowicach. W ramach nowego podziału pracy, poszerzeniu uległ zakres obowiązków Karola Wojtyły, dotychczas II. referenta poborowego. Powierzono mu:


k. Nadzór nad kancelarją i personelem kancelaryjnym,

l. Otwieranie i rozdział korespondencji,

m. Prowadzenie Dziennika tajnego i odnośnego archiwum,

n. Archiwum Rozkazów władz przełożonych i Skorowidz do niego,

o. Redagowanie Rozkazu dziennego P.K.U.”40

Inne zadania Karola Wojtyły obejmowały m.in. prowadzenie ewidencji oficerów, sprawy zaopatrzenia wdów i sierot, zwierania małżeństw przez żołnierzy, sprawy paszportowe41. Powierzono mu także obowiązki w dziale reklamacyjnym PKU42.



W sierpniu 1921 roku Karol Wojtyła ciężko zachorował na czerwonkę43. W Wadowicach znajdował się obóz jeniecki, w którym szerzyły się choroby zakaźne, m.in. tyfus, cholera, czerwonka44. W trakcie wykonywania zadań służbowych, Karol Wojtyła mógł mieć kontakt z chorymi jeńcami. Po blisko dwóch miesiącach choroby udzielono mu 4-tygodniowego urlopu „celem podratowania zdrowia”45. Urlop zdrowotny miał spędzić m.in. w Krakowie i Bielsku Białej. Mimo że miał trwać do 6 listopada, Karol Wojtyła już 26 października powrócił do Komendy i objął służbę oficera dyżurnego46.


W międzyczasie, po ustaniu działań wojennych polsko-sowieckich i podpisaniu pokoju w Rydze, w sierpniu 1921 roku wojsko polskie przeszło na stopę pokojową, co wiązało się m.in. z redukcją kadry oficerskiej i podoficerskiej. Mimo że Karola Wojtyłę powołano 21 czerwca 1919 roku z zastrzeżeniem „na czas wojny aż do demobilizacji”, po przejściu wojska na stopę pokojową pozostał on w służbie. 12 października 1921 roku otrzymał przydział na stanowisko II referenta w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach47. Ósmego stycznia 1922 roku Karol Wojtyła zwrócił się z oficjalną prośbą do Ministerstwa Spraw Wojskowych „o pozostawienie na stałe w zawodzie wojskowym". Motywował ją tym, że ma za sobą 22 lata służby, rodzinę na utrzymaniu i nie posiada „żadnego majątku”. Prośbę Wojtyły poparł Komendant PKU Wadowice ppłk Rudolf Fialka, wystawiając Wojtyle znakomitą opinię, podkreślając jego świetne przygotowanie do wykonywanej pracy oraz liczne zalety charakteru. „Wynikiem powyższego – pisał przełożony Wojtyły jak i opinji poprzednich przełożonych nadaje się pierwszorzędnie i bez zastrzeżeń do przemianowania na oficera, przy pozostawieniu na dotychczasowem stanowisku, wobec czego załączam wniosek na Veniam Studiorum”. Podkreślił, że pod każdym względem stoi na poziomie „wymaganym od równorzędnych oficerów”.


Równie dobrą opinię otrzymał Wojtyła z Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie: „Wzorowy i pod każdym względem nienaganny Urzędnik Wojskowy. Wybitna siła fachowa. Pozostawienie go w czynnej służbie jest połączone z wielką korzyścią dla dobra służby. Stawiam wniosek na udzielenie Veniam Studiorum48.Oznaczało to, że Karol Wojtyła będzie kontynuował naukę, aby spełnić wymogi stawiane przed kandydatami do stopnia oficerskiego.


W okresie od 1 sierpnia do 1 listopada 1922 roku Karol Wojtyła odbył kurs przeszkolenia w Centralnej Szkole Podoficerów Piechoty Nr 2 w Grudziądzu49. Ukończył go z lokatą 5850.


1 marca 1924 roku Karol Wojtyła został przemianowany z urzędnika wojskowego X rangi na oficera zawodowego w stopniu porucznika w korpusie oficerów administracji (ze starszeństwem z 1 grudnia 1922 roku, lokata 158)51.


Jak odnotowano w aktach, w 1924 roku pełnił służbę w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w Wadowicach, w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 grudnia 1922 i 170 lokatą w korpusie oficerów zawodowych administracji działu kancelaryjnego.

 






30 kwietnia 1927 roku Karol Wojtyła zakończył służbę wojskową w stopniu porucznika52. Według „Rocznika Oficerskich Rezerw” z 1934 roku Wojtyła zajmował 78 lokatę na liście starszeństwa korpusu oficerów administracji w stanie spoczynku53.

 


Informacje o Karolu Wojtyle w polskich aktach wojskowych zamyka data zakończenia jego blisko 27-letniej służby wojskowej. Lata Karola Wojtyły w mundurze można podsumować słowami zawartymi w opinii służbowej: „Moralność jego i rzetelność nie poszlakowane. Umie zastosować się w każdej sytuacji służbowej, zna ludzi i kraj. Słowem bardzo dzielny, uczciwy i zdolny urzędnik wojskowy”54.

 

 
dr Andrzej Czesław Żak


1. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 1.

2. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 1.

3. T. Nowakowski, Armia austro-węgierska 1908-1918, Warszawa 1992, s. 5-6.

4. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 1.

5. T. Nowakowski, Armia austro-węgierska..., s. 14, 81.

6. J. Rydel, W służbie cesarza i króla, Kraków 2001, s. 140; także: M. Baczkowski, Pod czarno-żółtymi sztandarami. Galicja i jej mieszkańcy wobec austro-węgierskich struktur militarnych 1868-1914, Kraków 2003, s. 72-73.

7. T. Nowakowski, Armia austro-węgierska..., s. 81.

8. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 1.

9. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 1.

10. M. Baczkowski, Pod czarno-żółtymi sztandarami..., s. 115.

11. M. Baczkowski, Pod czarno-żółtymi sztandarami..., s. 164-165, 179.

12. M. Kindziuk, Matka papieża, Kraków 2013, s. 62-63.

13. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

14. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

15. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 1-3.

16. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

17. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 2.

18. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Główna Karta Ewidencyjna, k. 2.

19. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

20. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

21. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 3.

22. M. Kindziuk, Matka…, s. 81-85.

23. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 2.

24. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 2.

25. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, ”Hauptgrundbuchblatt”, k. 4; także: Główna Karta Ewidencyjna, s. 2.

26. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła,  sygn. AP 6051, ”Vormerkblatt fürdie Qualifikationsbeschreibung”, k. 1.

27. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 1.

28. J. Kasztelowicz, Cztery wojny, Pruszków 2003, s. 48-49.

29. CAW, Powiatowa Komisja Uzupełnień (PKU) Wadowice, sygn. I.374.47.1, Załącznik do „Rozkazu Nr.18 Dowództwa Generalnego Okręgu w Krakowie” z 3 grudnia 1918 roku, s. 1.

30. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Główna Karta Ewidencyjna, s. 1.

31. CAW, Wojskowe Biuro Historyczne (WBH), sygn. I.341.1.417, Rozporządzenie Szefa Sztabu Generalnego WP z 5 listopada 1918 roku, w sprawie b.oficerów i urzędników armii austro-węgierskiej.

32. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Główna Karta Ewidencyjna, s. 2.

33. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Główna Karta Ewidencyjna, s. 2.

34. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.

35. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 1.

36. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 100 z 10 kwietnia 1920 roku, s. 1.

37. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 110 z 21 kwietnia 1920 roku, s. 1.

38. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Główna Karta Ewidencyjna, s. 1, także: ”Zaświadczenie Urzędu Parafialnego w Wadowicach”.

39. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 277 z 6 października 1920 roku, s. 1.

40. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 38 z 8 lutego 1921 roku, s. 1.

41. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 38 z 8 lutego 1921 roku, s. 1-2.

42. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.

43. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 233 z 23 sierpnia 1921 roku, s. 1.

44. Z. Karpus, Jeńcy i internowani rosyjscy i ukraińscy na terenie Polski w latach 1918-1924, Toruń 1999, s. 56, 11.

45. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 281 z 10 października 1921 roku, s. 1.

46. CAW, PKU Wadowice, sygn. I.374.47.1, Rozkaz Dzienny Nr 297 z 26 października 1921 roku, s. 1.

47. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 2.

48. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Pismo Karola Wojtyły z dnia 8 stycznia 1922 roku do Ministerstwa Spraw Wojskowych, k. 2.

49. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.

50. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Wyciąg kwalifikacyjny, s. 1-2.

51. „Dziennik Personalny” 1924, Nr 37 z 12 kwietnia 1924 roku, rozp. z dn. 11.4.1924, O.V.S. 7300; także: CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.

52. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.

53. Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Warszawa-Londyn 2003, s. 395.

54. CAW, Kolekcja Generałów i Osobistości, Karol Wojtyła, sygn. AP 6051, Karta ewidencyjna, s. 3.